instagram

Hamlet met NeoNazi’s – Schauspielhaus Zürich

Ex-Nazi’s in proteststuk

Afgelopen donderdag ging in Zürich een omstreden versie van Hamlet
in première. De voorstelling, waarin de Duitse Schandaal-regisseur
Christof Schlingensief geresocialiseerde neo-nazi’s als acteur opvoert,
werd met applaus ontvangen. Al geeft dat te denken. Maar dat is juist
de bedoeling.


Zürich – ,,Je moet mensen, ook nazi’s, tegemoet treden. En dat kun
je het beste doen op een plek die voor iedereen onwennig is. Dat is het
theater bij uitstek.’’ Christof Schlingensief is over één ding
duidelijk: een isolement van neo-nazi’s werkt averechts. Toen Christoph
Schlingensief door het Zürichse Stadstheater gevraagd werd voor een
regie van Hamlet, besloot hij dit stuk aan te grijpen voor een protest
tegen het nazi-resocialiseringsproject van de Duitse justitie. Dat
project biedt neo-nazi’s, die uit de beweging willen stappen,
anonimiteit, geld en bescherming. ,,Mensen krijgen een baard opgeplakt
en moeten de stad uit. Dat werkt dus niet.’’ Schlingensief zette dus
een website op, www.naziline.com, waarop hij neo-nazi’s die uit wilden treden een rol aanbood in ‘zijn’ Hamlet.

Deze Hamlet ging afgelopen weekend in
première, nadat eerder de nodige rellen waren veroorzaakt doordat
Schlingensief bijvoorbeeld aandrong op een verbod van de Zwitserse
Volkspartij SVP, die tegen subsidies en vóór een streng
vreemdelingenbeleid is. ,,Waanzin natuurlijk, ik kan als Duitser
helemaal geen echt verzoek doen om een partij te verbieden. Maar de
onrust was goed.’’ Zo negatief als de reacties vooraf waren, zo
positief zijn de recensies en publieksreacties. Zelfs van Neo-nazi’s.
Afgelopen zaterdag waren er een paar neo-nazi’s bij de voorstelling.
Schlingensief: ,,Ze kwamen na afloop naar ons toe en zeiden dat ze diep
onder de indruk waren, al snapten ze niet waarom iederen zo snel
doodging aan het eind. Nu hebben we een afspraak met ze gemaakt om
verder te gaan praten. Die dialoog is goed. Nu heb je een
aanknopingspunt.’’

Schlingensief bewerkte Hamlet tot een
‘gothic’-schouwspel van krap anderhalf uur, waarbij de meeste teksen
door de acteurs worden geplaybackt op oude hoorspelversies. Één van die
versies betreft overigens een Hamletvertolking door Gustav Gründgens,
een steracteur die tijdens de oorlog voor Hitler speelde, en na de
oorlog ondanks zijn verleden een glanscarrière had. Acteur Peter Kern
speelt Claudius op een manier die meer lijkt op de Paus in zijn
slechtste dagen dan op een koning. Onverstaanbaar mompelend hangt hij
in zijn stoel, en alleen zijn ogen bewegen nog. Schlingensief: ,,Die
koning staat voor mij gelijk met het publiek. Het publiek van
tegenwoordig kan door niets meer in beweging worden gezet. Theater
vinden ze niet spannend. Met deze voorstelling zeg ik eigenlijk tegen
het publiek: dat wat u ziet, is niet dat wat het werkelijk is. U hoort
beroemde acteurs, maar ziet anderen. U ziet Nazi’s, maar misschien zijn
het wel helemaal geen nazi’s, of waren ze het ooit wel, maar nu niet
meer, of nog steeds stiekem wel.’’

{mospagebreak}Centraal in deze voorstelling staat de
‘Toneelspelers-scène’. Hamlet vraagt een groep acteurs om een stuk te
spelen, dat lijkt op wat er met zijn eigen vader is gebeurd. Door zijn
reactie zal de huidige koning, die hij verdenkt van moord, zichzelf
verraden. ,,Voor mij is die passage in Hamlet het belangrijkste. Toneel
komt in de plaats van wat hij het zelf niet kan en durft te zeggen.’’
Die toneelspelers worden gespeeld door de neo-nazi’s. Ze komen op met
honkbalknuppels, zwarte leren jassen, vlaggen en nazi-emblemen. Na hun
komst loopt het al snel uit de hand. De voorstelling mondt uit in een
sessie waarin diverse verklaringen worden afgelegd. Afgelopen zaterdag
ging dat even mis. Martin B., een lid van de verboden
Republikanerpartei, hield een pleidooi vóór die partij. Hij werd
uiteindelijk door Schlingensief van het toneel verwijderd. ,,Martin
kwam na afloop naar mij toe. Hij wil echt uit de Republikaner stappen,
maar voelt zich nog niet klaar voor die stap. Toch wil hij doorgaan,
maar hij twijfelt. Ik heb met hem opnieuw afgesproken dat hij de
volgende keer wel verklaart dat hij eruit stapt. Daar zal ik hem aan
houden. Het wordt spannend of hij het doet. Die twijfel, dat is
trouwens wel heel erg Hamlet-achtig.’’

Na afloop lichtte één van de wel uitgestapte
neo-nazi’s zijn eigen stap toe. De in Zuid Afrika opgegroeide Jan Zobel
verliet de NDP drie jaar geleden: ,,Ik ben getrouwd en kreeg kinderen.
Ik ben niet opeens links geworden, hoor. Ik heb alleen gebroken met de
agressie, maar ben nog best wel rechts.’’

Zijn verhaal klinkt geloofwaardig. Het is
gewoon een jonge rechtse burgerman geworden met een wilde jeugd, waar
er zoveel van zijn. Hij voelt zich nu eindelijk opgenomen in de
maatschappij: ,,Zeker door dit stuk, en de gesprekken met de acteurs.’’
Toch ga je twijfelen: is hij ooit wel een echte nazi geweest, of is dit
een acteur die zijn rol goed ingestudeerd heeft? Bij Schlingensief weet
je het nooit. De asielzoekers die vorig jaar in zijn Big Brotherproject
door het publiek het land uit konden worden gestemd, bleken acteurs.
Maar net als toen, heeft hij mensen hoe dan ook aan het denken gezet.
En heeft hij met een heel aardige Hamlet-regie een nieuwe stap gezet in
zijn provocatiekunst. Daar kunnen Nederlandse poldermodelprovocateurs
als Cyrus Frisch nog iets van leren.

Meer schrijfhulp?

Schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Scroll Up