instagram

3: Kennissysteem infectieziekten – stecr-aladdin



Enge
beestjes zat!

Kennissysteem
Infectieziekten en Arbeid (KIZA)

,,Deze
site is uniek. Er is nergens zoveel informatie over werk en infecties
te vinden.”

Wetenschapspartner
en projectleider: Nederlands Centrum voor Beroepsziekten, Annet
Lenderink (
a.f.lenderink@amc.uva.nl,
020-5665387).

Praktijkpartners:
KLM Health Services, Sietse Felix (
sfelix.health@klm.com,
020-6497519);

AMC
Arbogroep, Gerard Frijstein (
g.frijstein@amc.uva.nl,
020-5665657).

Wat
betekent dat kennissysteem voor mij?

{mospagebreak title=Doelgroepen}

Als
werkgever

Stel:
u heeft een loodgietersbedrijf en u wilt weten wat het werken aan
afvoeren van wastafels in gewone huizen nu eigenlijk voor risico’s
met zich meebrengt. Via de website van KIZA ,onder ‘Contact met
bronnen’ en daaronder ‘Grijswater’, ziet u dat er best wat risico’s
zijn, maar dat Legionella absoluut het grootste risico is. Daar vindt
u bovendien informatie over hoe u het risico kunt beperken.

Als
werknemer

Stel:
de begrafenisonderneming waar u werkt gaat soms nogal nonchalant om
met de stoffelijke overschotten die binnenkomen. Hoe weet u of de
eventuele ziektes die deze mensen onder de leden hadden niet meer
besmettelijk zijn? Het KIZA geeft uitsluitsel over welke risico’s u
loopt en hoe u zich ertegen moet beschermen.

Als
P&O of HR-professional in een bedrijf

Stel:
u werkt bij een gemeente en u vraagst zich af ‘Welke maatregelen
moet de plantsoenendienst treffen voor het werken in het park’? Op
de site van KIZA leest u dat, behalve bescherming tegen ziektes als
Hepatitis en HIV door eventuele rondslingerende injectienaalden, er
ook maatregelen nodig zijn om de medewerkers te beschermen tegen de
ziekte van Lyme door tekenbeten.

Als
arboprofessional of adviseur in de externe dienstverlening

Stel:
het hoofd van de operatiekamers van het ziekenhuis waar u voor werkt,
vraagt u of een medewerker, bij wie gisteren een steenpuist
openbarstte, wel op zijn werk mag komen. Is hij besmettelijk voor
anderen, of loopt hij zelf besmettingsrisico? Een blik in KIZA via uw
computerscherm leert u dat het risico van de opengebarsten steenpuist
niet zo groot is voor anderen, maar dat de man zelf nu gevoeliger is
voor infecties. Voor zijn eigen bestwil moet de werknemer dus thuis
blijven en dat adviseert u hem en zijn leidinggevende dan ook.

Als
wetenschapper en onderzoeker

Stel:
de kennis die u heeft opgebouwd van infectieziektes is enorm. Maar
een goed overzicht van welke risico’s mensen lopen op de werkvloer,
en welke ziektes daar het meest voorkomen, had u niet. Nu met KIZA
gelukkig wel.

{mospagebreak title=Inleiding}

Kennis
genoeg, maar waar?

Er
is veel kennis is over infectieziekten, de risico’s op besmetting en
de mogelijkheden om die te behandelen. Maar het ontbrak aan een goed
naslagwerk waarin die kennis werd gerelateerd aan de werksituatie.
Dankzij het nieuw opgezette Kennissysteem Infectieziekten en Arbeid
KIZA is het nu al mogelijk om in een groot aantal gevallen per
beroep op te zoeken welke risico’s men loopt en hoe die eventueel te
voorkomen zijn. Aan uitbreiding van de beroepenlijst wordt gewerkt.

De
noodzaak van het opzetten van zo’n systeem is evident. Sietse Felix,
werkzaam bij KLM Health Services benadrukt dat risicobeperking hoog
op de agenda staat: ,,Werkgevers zijn bij wet verplicht om hun
werknemers te beschermen, én ze te informeren over de risico’s
die ze lopen. Maar er bestaan voor de meeste beroepsgroepen eigenlijk
maar heel weinig goede risico-inventarisaties en -evaluaties, wanneer
je zoekt op internet.”

Gerard
Frijstein, hoofd Arbo bij het AMC, stond aan de wieg van de Groene
Infectie Klapper, die nu nog in menig spreekkamer van
(bedrijfs)artsen te vinden is. Die – papieren – Groene Klapper,
met daarin al een groot overzicht van infecties en de
risicobeperkingen, was aan vervanging toe. Bij het zoeken naar
partners voor die vervanging kwam hij terecht bij het Nederlands
Centrum voor Beroepsziekten. Annet Lenderink van het NCvB vertelt:
,,Wij hebben in 2004 aan de bel getrokken, omdat wij vonden dat
bedrijven en bedrijfsartsen veel te slecht op de hoogte waren van de
risico’s van infectieziekten. Daarom hebben we het plan opgevat om de
Groene Klapper te vervangen door een digitale kennisbank, die beter
‘up tot date’ kon worden gehouden, en die breder toegankelijk was.”

Een
eerste inventarisatie van de kennis die voorhanden was, maakte
duidelijk dat er dan wel veel informatie is, maar dat die ook heel
erg versnipperd is. Dat brengt risico’s met zich mee, volgens Sietse
Felix: ,,Het zou mooi zijn als iedereen met dezelfde vraag in de
zelfde situatie ook hetzelfde antwoord krijgt. Het mag niet zo zijn
dat je in Groningen met een totaal ander advies thuiskomt als in
Rotterdam.”

Annet
Lenderink kent die situatie, en dat levert soms bizarre toestanden
op: ,,De Europese Richtlijn over biologische agentia bij het werk was
op een website van ‘Europa’ wel te vinden. Die richtlijn kent echter
ook een lijst met daarop de classificering van bepaalde
micro-organismen. Daar hebben we ons rot naar gezocht, maar die bleek
niet digitaal te bestaan, alleen op papier. Die hebben wij nu wel
digitaal gemaakt, zodat mensen nu eenvoudig kunnen opzoeken tot welke
klasse zo’n micro-organisme behoort. Die klasse heb je namelijk
nodig om in de Europese richtlijn te kunnen opzoeken welke
maatregelen je moet nemen.”

Netwerk
van deskundigen is essentieel

Het
samenstellen van een kennisdatabase bleek ingewikkelder dan de
betrokkenen aanvankelijk dachten, erkent Gerard Frijstein: ,,Eerst
dachten we, dat we met een paar dagen per onderwerp wel klaar zouden
zijn, maar het blijkt dat echte kwaliteit een stuk lastiger te
krijgen is. We hebben inmiddels wel een heel aardige verzameling van
de belangrijkste ziekten en beroepen, maar er ontbreekt ook nog
veel.”

,,Voor
de aanlevering van gegevens heb je mensen nodig die én veel
weten van infectieziekten, én kennis hebben van de situatie op
de werkplek”, legt Annet Lenderink uit. ,,Die moeten we dus uit de
bedrijfsartsen rekruteren, maar die krijgen daar vanuit hun
arbodiensten nauwelijks tijd voor. We zijn in de praktijk dus
afhankelijk van individuen die toevallig net met zo’n kwestie te
maken hebben, of die er zelf heel erg in geïnteresseerd zijn. We
kunnen ze daarvoor helaas niet betalen, terwijl we toch die kwaliteit
willen waarborgen. Daarom putten we nu uit een eigen netwerk van
geïnteresseerde deskundigen.”

Volgens
Gerard Frijstein is ook het leggen van een koppeling tussen
theoretische kennis en de situatie die de bedrijfsarts op de
werkvloer tegenkomt, lastig: ,,Ideaal zou zijn om samen in gesprek,
en rustig denkend tot een eenduidig verhaal te kunnen komen dat alle
informatie biedt. Maar dat kost dus tijd, en die is er vaak niet, nog
los van het feit dat die mensen duur zijn.”

{mospagebreak title=Voordelen}

Website
linkt wetenschap met praktijk en omgekeerd

Het
doel van de website is om uiteindelijk een zo volledig mogelijk
overzicht te hebben van welke risico’s je bij welk beroep loopt en
wat er tegen is te doen. En wat er moet gebeuren wanneer sprake is
van besmetting. Om tot zo’n lijst te komen bleek de samenwerking
tussen wetenschappers en praktijkmensen buitengewoon nuttig,
benadrukken alledrie de sprekers. Sietse Felix noemt een voorbeeld:
,Het fijne van de samenwerking aan die website is dat je veel en vaak
overleg hebt over de inschatting van bepaalde risico’s. In welke
beroepsgroep is Hepatitis B nu een groot risico en in welke niet? Bij
rioolwerkers blijkt dat dus een minder groot risico te zijn dan
Hepatitis A, zodat je daar passende maatregelen op kunt adviseren.
Maar op Schiphol kom ik dan weer mensen tegen wiens werk het is om de
septic tanks van vliegtuigen te legen. Dat moet ook gebeuren. Die
mensen moeten wel tegen allerlei ziekten gevaccineerd worden. Dankzij
de wetenschap kom je dat te weten.”

Omgekeerd
werkt het ook, vertelt Gerard Frijstein: ,,Op het AMC hebben we echte
deskundigen rondlopen: hoogleraren infectiologie bijvoorbeeld, die
dit soort praktische vragen eigenlijk niet zo maar kunnen
beantwoorden. Hun theoretische kennis is groot, maar praktische
oplossingen zijn niet hun dagelijkse kost. Dankzij deze website
kunnen zij de link met de praktijk nu ook beter maken.”

En
daarmee is de dubbele winst wel bewezen, volgens Frijstein: ,,Dit
project is een enorme stimulans voor verder onderzoek. Door onze
inventarisatie komen we namelijk op heel veel zaken waar nog geen
echt onderzoek naar is gedaan. Ik verwacht dat de komende jaren nog
heel wat infectiologen en bedrijfsartsen op ons werk gaan promoveren,
omdat er heel wat praktische vragen zijn waar de wetenschap nog niet
bij stil heeft gestaan.”

Dat
is de grote meerwaarde, de Schat van Aladdin, die dit project volgens
Sietse Felix heeft opgeleverd: ,,Het is heel belangrijk om deze
gegevens te hebben, maar nog belangrijker is de vertaalslag naar de
praktijk die je ermee kunt maken. Die kennis van mensen die in de
praktijk hebben gewerkt, is nu gekoppeld aan de wetenschappelijke
kennis. Dat was er voorheen nog niet.”

Hoe
nu verder?

Annet
Lenderink hoopt dat het optuigen van de website en het uitbreiden van
de database voortgezet kunnen worden. Ze beseft goed dat ze daarvoor
een probleem moeten oplossen: ,,Er is in Nederland toch te weinig
aandacht voor het belang van dit soort projecten waarin praktische
kennis beschikbaar wordt gesteld. Wij begeven ons bovendien meer op
het gebied van Volksgezondheid, dan op het gebied van Sociale Zaken.
Op Volksgezondheid moeten we nog een hele slag maken om
beleidsmakers, deskundigen en practioners?? duidelijk te maken dat
het risico op infectieziekten op het werk wel degelijk van belang is.
Nu ziet men dat nog niet zo: als je alle programma’s bekijkt die gaan
over infectieziektebestrijding in Nederland, dan wordt de werkplek
daarin in negen van de tien gevallen niet genoemd. Dat is
opmerkelijk, want alle recente epidemieën hebben rechtstreeks te
maken met werk. Als mensen bijvoorbeeld geen vogels hielden om daar
geld mee te verdienen, was de vogelgriep nooit een probleem
geworden.”

Toch
zijn ze optimistisch. Het project gaat hun ook te na aan het hart om
het nu stop te zetten, vertelt Annet Lenderink: ,,Als je de lat hoog
legt, zijn we halverwege, maar ik denk dat de site nu al een
aanzienlijke meerwaarde oplevert. Door nu al live te zijn hoop ik ook
op een soort vliegwiel-effect. Zolang je namelijk niet direct kunt
zien waar het werken aan het kennissysteem toe leidt, ben je ook
minder geneigd om mee te werken. Maar nu je direct ziet wat je ermee
kunt, is de animo om mee te werken ook groter. We geven regelmatig
workshops waarin we mensen leren hoe ze kunnen zoeken op KIZA, en dan
komen mensen er snel achter dat de site erg handig is. De laatste
bezoekgegevens van de site zijn ook zeer hoopgevend. We zitten
inmiddels boven de 2000 unieke bezoekers per week.”

Helemaal
klaar is het volgens Gerard Frijstein wanneer het hele alfabet aan
alle mogelijke beroepen op de site staat, met alle mogelijke
infectieziekten die je ermee kunt oplopen: ,,Dat je kunt opzoeken: ik
ben kapster, welke risico’s loop ik, en wat doe ik ertegen?”

Daarmee
is de uitdaging voor de toekomst wel gesteld, zegt Annet Lenderink:
,,Hoeveel beroepen zijn er in Nederland? 5000? Het zal dus nog wel
een paar jaar duren. De volgende stap wordt wat mij betreft echter
eerst de uitbreiding naar een Europese site. Daarvoor zijn we ook op
zoek naar internationale financiering. Maar ik ben ook nu al
tevreden: deze site is uniek. Er is nergens zoveel informatie over
werk en infecties te vinden.”

 

{mospagebreak title=Producten} 

Producten

  • een
    netwerk van informatieleveranciers en samenwerking met Academische
    Werkplaats Infectieziekten (ZonMw), en internationale samenwerking
    (ICOH)

  • De
    website
    http://www.kiza.nl
    met daarop het kennissysteem, een email-discussielijst, links,
    internationale richtlijnen, algemene inleidingen, helpdesk,
    (Gelanceerd tijdens een symposium op 9 november 2006)

  • Nieuwsbrief,
    per onderdeel te genereren via de website, en maandelijks of
    wekelijks op in te tekenen.

  • Congresbijdrage
    op 16 februari 2007, tijdens de landelijke hepatitisweek 2007,

  • Workshop
    voor bedrijfsartsen en andere professionals: Werken met KIZA,
    tijdens de landelijke hepatitisweek 2007.

Meer schrijfhulp?

Schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Scroll Up