Rotterdam – Diderot zei het al: een toneelspeler dient zijn eigen emoties thuis te laten als hij het
toneel betreedt. De Franse filosoof uit de periode van de Verlichting kreeg gisteren, bij de Nederlandse première van Tien
Geboden deel 1 door NTGent, tamelijk gelijk. Els Dottermans, mijn favoriete Vlaamse actrice, kreeg het tijdens het vijfde gebod, in de finale van de voorstelling, te kwaad. Waar eens haar tekst gezeten had verscheen een gapend gat in haar geheugen, dat slechts kon worden opgevuld door bittere tranen om het verhaal wat ze vertelde, de toestand waarin ze zich bevond en de wereld in het algemeen. Zo leek het tenminste. Maar het kan ook juist weer verschrikkelijk goed gespeeld zijn, waardoor mijn pet nog dieper voor haar af gaat, dan die al was gegaan.

Al zullen we dat nooit weten, en die vraag leidt af.

Want dat is het verschil tussen toneelemoties en privé-emoties: bij toneelemoties weet je altijd waar ze vandaan komen. Van privé-emoties op een toneel weet je dat nooit helemaal zeker.

Wat ook mysterieus was: de loopjes van Marleen Scholten. Ze is inmiddels ‘in bona’, of hoe heet zoiets, wanneer je enorm opzwelt en dat dat iets is waar je gelukkig van wordt.
Soms verdween ze naar achter, of soms helemaal naar het zijtoneel. En ik maar vrezen dat plots de roep om een dokter in de zaal zou klinken, en we verblijd zouden worden met de eerste live toneelbevalling ter wereld.

Dat leidde dus ook nogal af, maar het kan natuurlijk ook mijn persoonlijke pre-occupatie zijn. Dat de rest van de zaal daar doorheen keek als was het de gewoonste zaak van de wereld. Wat het voor velen natuurlijk ook is.

En ondertussen werd dus de toneelbewerking gebracht van de legendarische filmcyclus van Kieslowski uit de jaren tachtig. De Poolse visie op het Bijbelse contract met de hoogste baas, teruggebracht tot een tiental prachtige, lieve, pijnlijke en aangrijpende portretten van arme sloebers die voortploeteren en het ook even allemaal niet meer weten.

De eerste vijf zijn nu samengevat in een voorstelling waarin Johan Simons de ‘jonge’ garde van NTGent samenbrengt met de harde kern van Wunderbaum, het voormalige JongHollandia. De voorstelling straalt vanaf het begin het ontwapenende spelplezier uit waar Johan Simons al een paar jaar patent op heeft. Zeker in het deel voor de pauze sleept dat de toeschouwers mee.

Na de pauze begint het fragmentarische karakter van de voorstelling zich te wreken. Het decor, dat feitelijk uit niet meer dan een meubelverzameling bestaat zoals die opgesteld te vinden is in een tweedehands warenhuis als de Emaus, kan niet meer charmeren, het licht is te algemeen. En, misschien wel het
belangrijkste: een doorgaand verhaal en een centrale hoofdfiguur ontbreken. Hoe ontwapenend en goed de spelers het ook brengen, die twee ingrediënten blijken toch tamelijk essentieel voor een toneelavond die drie uur duurt.

De voorstelling eindigt uiteindelijk minder pregnant dan hij begon. Je mist in het begin de film ook niet: de spelers vertellen prachtig en dat vervangt de beelden. Maar dan dat einde. Misschien moeten we nog eens terug, om te zien hoe het gaat wanneer Els Dottermans haar blackout te boven is.

Want dat laatste verhaal, gewijd aan het gebod ‘Gij zult niet doden’, is wel het meest indrukwekkende van de eerste serie. Hoe Kieslowski de emoties van de kijker bespeelt, door de pleger van een gruwelmoord uiteindelijk zo menselijk te maken
dat het systeem dat om zijn doodsstraf roept er nog veel killer en onmenselijker van wordt, dat wordt prachtig overgebracht door Dottermans. En het is inderdaad zwaar. Het maakt goed dat er in het vierde gebod een paar slordig uitgewerkte verhaallijntjes zitten De toneelrepetitie, bijvoorbeeld, van het meisje dat in haar vader een levenspartner hoopt te vinden (Gij zult uw ouders eren), verzandt nu in groteske satire. Dat maakt de omslag in het verhaal te vaag.

Een kleine smet, maar een smet. Deel twee van de serie moet echt iets anders worden dan dit. Of dat gaat lukken zien we pas volgend jaar…